Tüm Haberler
Tüm Haberler
Sık Kullanılanlara Ekle! Açılış Sayfası Yap! Sitene Ekle! İletişim
  Anasayfa
  Haberler
  Bölgeler
  Yazarlar
  Ziyaretçi Yorumu
  Üyelik İşlemleri
  Künyemiz
  İrtibat

Gelişmiş Arama
Kitap Tanıtımı
 Humus'ta Kan Gövdeyi Götürüyor (Video)    Erdoğan: Suriye bizim iç meselemizdir    Zevahiri Suriye Muhalifetini Destekledi    Beşşar Esad’ın Suriye'de Öngöremedikleri    Şehid Şeyh Ahmed Yasin: Allah'ım Ümmetin Suskunluğunu Sana Şikayet Ediyorum    ''İskenderun saldırısı İsrail'in taktik değişikliği''    İKÖ ve İslam Dünyasının Soruları    İrlanda gemisi Gazze yolunda    Türkiye'den İsrail'e Enerji Yaptırımı Sinyali    Hamanei: ''Siyonist rejimin saldırısı beşeri vicdanlara saldırıydı!''  
Suriye'de yaşanan katliamlarda İran'ın rolü
Pazartesi, 08 Ağustos 2011 - (13:44)
Bülent Keneş
Today's Zaman Genel Yayın Yönetmeni

Facebook da paylaş Twitter da paylaş

Ortadoğu'da demokratikleşme rüzgârları estiren Arap Baharı, Suriye'de tam anlamıyla kanlı bir duvara çarptı.


Esad'ın orduları Ramazan ayının başında girdiği 700 bin nüfuslu Hama'yı tank ve top ateşine tutarak, keskin nişancıları kullanarak tam bir felakete imza attı. Bu şehirlerdeki katliamların hâlâ sürdüğüne dair haberler geliyor. 1982 yılında babası Hafız Esad de tankları ve toplarıyla girdiği, uçaklarla bombaladığı Hama'da benzer bir vahşete imza atmış ve yerle bir ettiği şehirde tahminlere göre on binlerce sivili katletmişti. Bu katliamın acı hatıraları hâlâ hafızalardayken oğul Esad da katliam yapma konusunda babasından geri kalmadı ve son bir-iki ayda Suriye genelinde en az 1.600 kişiyi öldürdü.

Belli ki ne ülke nüfusunun büyük çoğunluğunda ortaya çıkan Baas rejimi karşıtı hoşnutsuzluk ne de buna karşı girişilen sindirme faaliyeti kısa sürede sona ermeyecek. Yüzde 7'lik bir azınlık tahakkümündeki Suriye, yine belli ki komşu ülke Türkiye'nin olduğu kadar dünyanın gündemini de meşgul etmeyi sürdürecek. Öyleyse biz de Suriye'de yaşananları analiz etme ve anlama çabamızı sürdürmeliyiz. Mesela, her şeyden önce, Suriye'nin sadece Suriye'ye odaklanılarak anlaşılamayacağının altını çizmekle işe başlayabiliriz. Çünkü bugünkü Suriye, aynı zamanda biraz İran ve biraz da Lübnan demektir. Suriye'nin İran ve Lübnan'ın yanı sıra Rusya ve Çin ile olan yakın ilişkilerini de anlamadan bu ülkeye yönelik uygulanacak politikaların başarılı olma şansı bulunmuyor. Özellikle Suriye ile İran arasındaki sıra dışı ilişkilerin mutlaka değerlendirilmesi gerekiyor. Nedenini bu yazıda açıklamaya çalışacağım.

Müttefiklik ilişkilerinin son derece kısa ömürlü olduğu Ortadoğu'nun kaygan zemininde bu tür bir ilişkiyi uzun süredir devam ettirmeyi başaran tek istisna İran ve Suriye'dir. Burada 1979 İran Devrimi'nden bu yana, yani tam 32 yıldır kesintisiz devam eden bir stratejik ittifak ilişkisinden söz ediyoruz. Humeyni liderliğindeki mollalar "İslamcılık" ideolojisiyle yola çıkmalarına rağmen sosyalist ve Arap milliyetçisi bir çizgide yer alan ve İslam'dan pek hazzetmeyen Suriye'nin Baas rejimi ile hep sıkı fıkı bir ilişki içerisinde olmuştur. Özellikle 1980-1988 yılları arasındaki İran-Irak Savaşı sırasında bu ilişki stratejik ortaklık sınırlarını da aşarak bir kader ortaklığı niteliğine bürünmüştür. Irak'ın İran'la yürüttüğü savaşın propagandasını bir Arap-Fars savaşı şeklinde yaparak Arap devletlerinden destek bulma çabası, bir Arap ülkesi olan Suriye'nin İran'a verdiği destek duvarına hep toslamıştır. Suriye, Arap Ligi ve benzeri tüm Araplar-arası platformlarda İran rejiminin en büyük avukatı ve destekçisi olmuştur. Bu konuda Libya ve Sudan'ın da bazı katkıları olsa da bunlar Suriye'nin İran savunuculuğu ile mukayese bile edilemez.

İRAN VE SURİYE: SAVAŞ MÜTTEFİKİ

Tahran'daki sözde İslamcı devrim rejimi ile katı laik ve sosyalist Baasçı Şam yönetimi arasındaki tuhaf müttefiklik ilişkisi, başlangıçta beklendiğinin aksine, kısa sürede sona ermemiş ve bugünlere kadar gelmiştir. Tüm İslamcı iddialarına rağmen İran, Türkiye gibi çevresindeki pek çok ülkeyi uzun yıllar rahatsız eden devrim ihracı çabalarının hedefine Suriye'yi hiçbir zaman dâhil etmediği gibi, 1982 yılında Hafız Esad rejiminin Hama'da Müslüman muhalefete karşı giriştiği kitlesel kıyıma da tek bir itirazda bulunmamıştır. Irak'la sürdürdüğü savaş boyunca, Bağdat'taki Baas rejimini kendilerine rakip gören Suriyeli Baasçıların desteğini hep yanında bulan İran, bunun karşılığını fazlasıyla ödemiştir. Mesela, savaşta İran'a destek vermek amacıyla Suriye topraklarından geçen ve Irak'ın ihraç ettiği petrolün çok önemli bir kısmını taşıyan petrol boru hattını kapatan Şam yönetimine İran, büyük kısmı ücretsiz, geri kalanı da piyasanın yarı fiyatına olmak kaydıyla milyonlarca varil petrol vermiştir. Tahran, ne zaman zora girse Suriye ekonomisinin ayakta durmasını sağlayacak ciddi ekonomik yardımlarda bulunmuştur.

1979 Devrimi sonrasında uluslararası sistemden dışlanan İran'a destek olan ender ülkelerin başında hiç şüphesiz ki Suriye gelmekteydi. Irak'la yürüttüğü savaşında her türlü silaha ihtiyaç duyan, ancak Batı'nın ambargosu altında bunları tedarik etmekte zorlanan İran'ın imdadına da en önce Suriye yetişmiştir. O dönemde Afganistan'ı işgal altında tutan Rusya (SSCB) da, bu ülkeye komşu olan İran'ı güçlendirmek istemediğinden doğrudan silah satışı yapmamakta, hatta tam tersine Irak'ı silahlandırmaktaydı. Ancak Rusya'nın bölgedeki yakın müttefiki olan Şam sayesinde İran, ihtiyaç duyduğu tüm Rus silahlarını Suriye aracılığıyla kolayca temin edebilmekteydi. Öyle ki, devrim sonrası İran'da oluşturulan seçkin Devrim Muhafızları, Irak'a karşı cepheye sürülmeden önce, Libya'nın yanı sıra Suriye'de eğitilmekte ve bu güçlere Doğu Bloku yapımı silahları, tank ve uçakları rahatça kullanabilme becerileri kazandırılmaktaydı. Devrim öncesi Şahlık rejiminin sıkı bir ABD müttefiki olduğu ve İran ordusunun aşina olduğu tüm silahların da Amerikan yapımı olduğu göz önünde bulundurulacak olursa Suriye'nin Doğu Bloku silahlarını temin ve bu silahların kullanımı konusunda sağladığı eğitimle oynadığı kritik rolün önemi daha iyi kavranabilir.

Şii hilali ve iran nüfuzu

Diğer Arap ülkelerinin Şam'a yönelik tüm baskılarına ve Tahran ile Şam rejimleri arasındaki ideolojik uçuruma rağmen İran ile Suriye arasındaki müttefiklik ilişkisi hiçbir zaman sarsılmamıştır. Bu tuhaf ittifakı sırf pragmatik bir ilişki olarak görmektense arkasında daha köklü bazı sebeplerin aranması daha mantıklı olacaktır. İran'a hâkim olan Caferi Şiiliğe yakınlığıyla bilinen yüzde 7'lik bir Alevi/Nusayri azınlık tarafından yönetilen Suriye rejimini desteklemek, aslında İran'ın Şiici ideolojisinin bir gereği olarak öne çıkmaktadır. Bu iki ülke arasındaki mezhepsel ve stratejik çıkar ortaklığının derinliği, her iki ülkenin Lübnan siyasetine yön vermede giriştikleri dayanışmada da kendisini ele vermektedir. Her ne kadar Lübnan'da küçük çıkar çatışmaları, yaklaşım nüansları olsa da, İran'ın kontrolündeki Hizbullah'ın Suriye'nin sağladığı kolaylaştırıcı lojistik imkânlar olmadan bugünkü etkinliğine ulaşması hayal bile edilemezdi.

Suriye dediğimizde neden biraz da İran'ın akla gelmesi gerektiğini anlamak için ABD'nin bir adım sonrasını hesaba katmayan müdahale ve işgalleri sonucu Ortadoğu'da oluşan coğrafik olarak kesintisiz Şii Hilali'nde Suriye'nin kapladığı stratejik pozisyona göz atmak gerekir. Bugün Yemen'den başlayarak, başta Bahreyn ve Kuveyt olmak üzere Körfez ülkelerindeki Şii nüfus üzerinden İran'a ulaşan, oradan Şiilerin kontrolüne giren Irak üzerinden önce Suriye'ye ve Lübnan'a uzanan Şii Hilali, Tahran açısından bozulmasına asla müsaade edilmeyecek stratejik bir değer niteliğindedir. Çünkü İran, bu Şii nüfuz alanı sayesinde Hint Okyanusu'ndan Basra Körfezi'ne, Doğu Akdeniz'den Hazar Denizi'ne uzanan geniş ve stratejik bir coğrafyadaki gelişmelere yön verecek bir etkinliğe ulaşmıştır. Söz konusu coğrafyanın dünya petrolünün yüzde 70'ini, dünya doğalgaz rezervlerinin yüzde 40'ına yakınını barındırdığı dikkate alınırsa ne tür bir stratejik önemden bahsettiğimiz de daha iyi anlaşılır.

Tüm bunlara, 1979 Devrimi'ne "İran İslam Devrimi" dediği, devrimi "İslam" adına yaptığını savunduğu halde İran'ın izlediği ikiyüzlü politikaları da eklemek gerekmektedir. Resmen "İslam Cumhuriyeti" adını kullanan bu rejim, 1990'ların başında başlayan ve hâlâ devam eden Azerbaycan-Ermenistan sorununda çoğu mezhepdaşı olan Azerilerden yana tavır almak yerine örtülü ya da açık şekilde hep Azeri topraklarını işgal altında tutan Ermenistan'dan yana tavır almıştır. Yine Çeçenistan savaşı sırasında Müslüman Çeçen halkının başına gelenler ve aynı dili konuştuğu Tacikistan'daki iç savaş sırasında Tacik halkının başına gelenler konusunda Rusya'da rahatsızlık oluşturacak herhangi bir tavır almaktan kaçınmıştır. Hatta bu ülkelerin halklarının meşru taleplerine karşı Rus çıkarlarını esas alan politik düzenlere destek veren İran, bugün de aynı ikiyüzlü tavrı katliamcı Suriye rejimine kol kanat germek suretiyle göstermektedir. Politik ve stratejik çıkarlarını mezhepsel açıdan yakın hissettiği bir sosyolojik azınlığın sosyalist rejimi ile özdeşleştiren İran rejiminin, Suriye'nin kendi Müslüman halkına karşı giriştiği katliamlara karşı tek bir eleştirel söz etmemiş olması son derece anlamlıdır.

Zaman

[ Arşivle! ] [ Yazdır! ] [ Postala! ]

 

Facebook da paylaş Twitter da paylaş

'Bülent Keneş'in Diğer Yazıları
Yazarın başka yazısı bulunmamaktadır.
Yazarlar
Maruf Çetin
Fedek ile ilgili tüm tartışmalar uydurmadır
Alıntılar
Selahaddin Eş Çakırgil
Bir geçmeyen geçmişin, bir zorbalığın 100 yılından resmi geçit sahneleri..
Bülent Şahin Erdeğer
Diller Değil Davranışlardır Aslolan...
Ahmet Varol
'Kaybedecek Zalim' İçin Kaybetmek
Robert Fisk
Fisk: Şiiler, Esad'ı yalnız bırakmayacak
Bülent Keneş
Suriye'de yaşanan katliamlarda İran'ın rolü
Abdurrahman Dilipak
Mehdi mi dediniz?
Haberler
Kitaplar
Oyunlar

islamdunyasi.com'da
internet'te

© Copyright by İslamdünyası
E-Posta:
info@islamdunyasi.com

Kaynak göstermek şartıyla alıntı yapılabilir.
Yazarların yazıları kendilerini bağlamaktadır.
Sitemiz Basın Meslek İlkeleri'ne uymayı taahhüt etmektedir.